ข่าวและกิจกรรม

Shared Book Reading คืออะไร?

หลายคนอาจคุ้นเคยกับคำว่า “การเล่านิทานก่อนนอน” (Bedtime Story) แต่ Shared Book Reading มีความหมายที่ลึกซึ้งมากกว่านั้น กิจกรรมนี้ไม่ใช่การที่ผู้ใหญ่นั่งอ่านข้อความในหนังสือให้เด็กฟังในลักษณะที่เด็กเป็นผู้รับสารฝ่ายเดียว แต่ Shared Book Reading คือ “การสร้างปฏิสัมพันธ์แบบสองทาง (Interactive/Dialogic Reading) ระหว่างผู้ใหญ่และเด็ก โดยใช้หนังสือภาพเป็นสื่อกลาง” หัวใจสำคัญไม่ใช่การอ่านให้ฟัง แต่เป็นการอ่านร่วมกับเด็ก เพื่อให้เด็กได้คิด พูดคุย และมีส่วนร่วมในฐานะ “ผู้เล่าเรื่องร่วม”

การอ่านหนังสือร่วมกันกับลูกสามารถเริ่มได้ตั้งแต่วันแรกที่พากลับบ้าน หรือจะรอให้ชีวิตเข้าที่เข้าทางก่อน แล้วเริ่มอ่านตอนลูกอายุประมาณ 2–3 เดือนก็ได้ แม้ว่าในตอนนั้นทารกจะยังไม่เข้าใจคำศัพท์และเนื้อเรื่อง หรือมองภาพยังไม่ชัด แต่สมองของเขาเริ่มทำงานผ่านการรับรู้น้ำเสียงที่นุ่มนวล ทำนองการอ่าน และจังหวะการพูดของพ่อแม่แล้ว

เพื่อช่วยให้คุณพ่อคุณแม่เข้าใจและสนุกกับการอ่านกับลูกมากขึ้น โดยไม่เผลอคาดหวังจนเครียด เรามาดู “พัฒนาการพฤติกรรมการอ่านร่วมกัน” ของเด็กในแต่ละช่วงวัย ซึ่งพฤติกรรมแปลก ๆ บางอย่าง (เช่น เอาหนังสือมาแทะ หรือเปิดข้ามหน้า) แท้จริงแล้วคือพัฒนาการที่ปกติและน่าชื่นชมตามช่วงวัยเสียด้วยซ้ำ

ช่วงแรกเกิด – 1 ขวบ

ในวัยนี้ เด็กยังไม่เข้าใจระบบสัญลักษณ์หรือตัวอักษร หนังสือสำหรับเขาคือ “ของเล่นชิ้นใหม่” ที่ต้องใช้ประสาทสัมผัสในการเรียนรู้ ช่วงวัยนี้เด็กจะโตไวมาก และมีการเปลี่ยนแปลงทางพัฒนาการที่ก้าวกระโดด จึงขออธิบายแบ่งเป็นช่วงย่อย 3 ช่วง

แรกเกิด – 4 เดือน: สนใจเสียงและใบหน้า

พฤติกรรมปกติที่พบได้: เด็กจะยังไม่มองหนังสือ ส่วนหนึ่งเพราะสายตายังมองเห็นได้ไม่ดีนัก แต่ช่วงวัยนี้มีสิ่งที่ลูกชอบมองเป็นพิเศษ ก็คือใบหน้าของพ่อแม่ โดยเฉพาะเวลาที่ขยับปากขยับตัวพูดกับเขาด้วยโทนเสียงเดี๋ยวสูงเดี๋ยวต่ำ หรือ Parentese ที่คุณพ่อคุณแม่ใช้เวลาเล่าเรื่อง

อายุ 5–7 เดือน: คว้า จับ และคว่ำหนังสือ

พฤติกรรมปกติที่พบได้: เด็กเริ่มเอื้อมมือคว้าหนังสือ ดึง ลูบสัมผัสผิวหนังสือ และสิ่งที่พบบ่อยที่สุดคือ “การเอาหนังสือเข้าปาก” ซึ่งเป็นพฤติกรรมปกติของการสำรวจสิ่งของในวัยนี้ หากมีพฤติกรรมเช่นนี้ เราอาจจะให้ลูกได้ถือของอีกสักสิ่งหนึ่ง ให้ลูกได้กัดหรือจับ ระหว่างนั่งดูพ่อแม่เล่าเรื่อง ชี้ภาพในหนังสือไปด้วย

อายุ 8–12 เดือน: เริ่มชี้ชวนและเปลี่ยนหน้า

พฤติกรรมปกติที่พบได้: เด็กสนใจมองภาพตามที่เราชี้มากขึ้น เริ่มรู้จักพลิกหน้าหนังสือเอง (แม้จะเปิดทีละหลายๆ หน้า) เริ่มเข้าใจวิธีใช้นิ้วชี้ไปยังรูปภาพที่สนใจ และส่งเสียงอ้อแอ้ตอบรับเวลาเราถาม

ไอเดียสำหรับพ่อแม่:

ควรเลือกหนังสือผ้า (Cloth books) หรือหนังสือบอร์ดบุ๊คเล่มหนา ๆ (Board books) ที่ทนทาน และไม่มีขอบคม เน้นรูปภาพขนาดใหญ่ สีสันสดใสตัดกันชัดเจน เน้นการอ่านให้เป็นกิจวัตร แม้ลูกจะดูไม่ได้สนใจหรือเข้าใจอะไรนัก ก็ไม่เป็นไร

ช่วงอายุ 1 ขวบ

เมื่อย่างเข้าสู่วัยเตาะแตะ เด็กจะเริ่มพัฒนา การเป็น “ผู้ร่วมอ่าน” อย่างเห็นได้ชัดขึ้น แต่ความสนใจอาจจะสั้นมากและมักอยู่ไม่นิ่ง

พฤติกรรมปกติที่พบได้:

• • ชอบแย่งหนังสือไปถือไว้เอง หรือชอบทำหน้าที่พลิกหน้าหนังสือแต่เพียงผู้เดียว หากเด็กจะถือเองหรือจะพลิกหน้า ก็ให้เด็กทำได้ หาจังหวะชวนชี้ชวนดูสิ่งที่อยู่ในหนังสือในหน้าที่เขาเปิด
  • เด็กมักจะเดินหนีไปเล่นอย่างอื่นกลางคัน หรือนั่งฟังแค่ 1-2 นาทีแล้วก็ลุกไป (พฤติกรรมนี้ไม่ได้แปลว่าเด็กสมาธิสั้น แต่เป็นเพราะพวกเขากำลังเห่อทักษะการเดินและการเคลื่อนไหวร่างกาย)
  • เริ่มชี้ไปที่รูปสัตว์แล้วทำเสียงเลียนแบบ เช่น ชี้ที่หมาแล้วทำเสียง “โฮ่ง ๆ!” และเด็กวัยนี้จะเริ่มพูดคำศัพท์คำเดี่ยว ๆ ได้แล้ว แต่ยังพูดไม่ชัด ลองสังเกตดูว่าเขาชี้ภาพและกำลังเอ่ยคำศัพท์ไปด้วยหรือเปล่า

สำหรับพ่อแม่:

ขอพ่อแม่ไม่ต้องพยายามบังคับให้เด็กนั่งนิ่ง ๆ แต่ให้เน้นการอ่านโดยใช้คำที่สั้น กระชับ เข้าใจง่าย (พูดจังหวะยาว-สั้นได้ตามความเหมาะสม เช่น “ดึงงง~” พร้อมทำท่าประกอบ แต่ให้ลดการพูดเป็นประโยคยาว ๆ เช่น “ดึงออกมาแบบนี้ค่ะ” เพราะเด็กวัยนี้ยังจับคำในประโยคได้ไม่ดีนัก จึงควรเน้นเป็นคำสั้น ๆ เพื่อช่วยให้เด็กเชื่อมโยงคำศัพท์กับความหมายได้ดีขึ้น) และแนะนำให้ใช้หนังสือแบบจับขยับได้จริง “Interactive” เช่น หนังสือที่มีพื้นผิวให้จับ (Touch and feel) หรือมีแถบให้ดึง/เลื่อน (Pull-tab books) เพื่อให้เด็กได้ลองจับ ลองสัมผัส และลงมือทำจริงได้ จะช่วยให้คุณพ่อคุณแม่อ่านหนังสือกับลูกวัยนี้ง่ายขึ้น

ช่วงอายุ 2 ขวบ

วัยนี้คลังคำศัพท์ในสมองของเด็กกำลังเติบโตอย่างก้าวกระโดด (Vocabulary Spurt) และเริ่มเข้าใจความสัมพันธ์ของสิ่งรอบตัวมากขึ้น

พฤติกรรมปกติที่พบได้:

• • พฤติกรรมขออ่านเล่มเดิมซ้ำ ๆ เป็นรอบที่สิบ: พ่อแม่มักจะเบื่อ แต่เด็กมักจะชอบเรื่องราวซ้ำ ๆ หรือเรื่องที่ตัวเองคาดเดาได้ มั่นใจเวลาได้อ่าน
  • หากพ่อแม่ลองแกล้งอ่านผิด หรือข้ามประโยคไป เด็กจะประท้วงและแก้ประโยคให้ถูกต้องได้ เพราะว่าเขาจำเนื้อเรื่องได้หมดแล้ว (ไม่ต้องแกล้งบ่อยนะคะ)
  • เริ่มเชื่อมโยงรูปภาพในหนังสือเข้ากับชีวิตจริง เช่น ชี้รูปแมวในหนังสือแล้วหันมาพูดว่า “เหมือนเหมียว ๆ ที่บ้านเลย”

สำหรับพ่อแม่:

ลองชวนเด็กเล่นทายคำศัพท์ที่หายไปในประโยค โดยการหยุดพูดในคำสุดท้ายของประโยคเพื่อให้เด็กเติมคำเอง และเริ่มเปิดโอกาสให้เด็กได้เลือกเล่มนิทานที่อยากอ่านด้วยตัวเอง

ช่วงอายุ 3 ขวบ

สมองของเด็กวัย 3 ขวบเริ่มมีความคิดเชื่อมโยงหรือใช้เหตุผลแบบง่าย ๆ ได้แล้ว และพวกเขาสามารถพูดคุยโต้ตอบ หรือตั้งคำถามตามเนื้อหาในหนังสือระหว่างการอ่านร่วมกันได้อย่างลื่นไหล

พฤติกรรมปกติที่พบได้:

• • ตั้งคำถาม “ทำไม” ตลอดการอ่าน: “ทำไมคุณยายต้องใส่แว่น” “ทำไมหมาป่าใจร้าย” การถามมากของเด็ก ไม่ได้เป็นการกวน แต่เกิดจากสมองกำลังฝึกคิด และพยายามทำความเข้าใจตัวละคร
  • สามารถพลิกหน้าหนังสือทีละหน้าได้อย่างประณีตเรียบร้อย
  • ชอบเปิดนิทานอ่านแล้วทำท่าทาง เช่น ทำทีว่าเล่าเรื่องให้ตุ๊กตาฟังหรือให้พ่อแม่ฟัง โดยเล่าจากความทรงจำและจินตนาการของตัวเอง หากลูกทำแบบนี้แล้วเราอยากมีส่วนร่วมให้เข้าไปในฟังแบบเนียน ๆ แต่ขอไม่ให้พูดหยอกล้อหรือขำขันให้เด็กเขิน

สำหรับพ่อแม่:

ลองชวนลูกคุยถึงความรู้สึก หรือคิดในบทบาทของตัวละคร เช่น “ถ้าหนูเป็นลูกหมู หนูจะสร้างบ้านด้วยอะไรดีคะ” เพื่อกระตุ้นให้ลูกได้คิดในสถานการณ์ของตัวละคนเพื่อตอบคำถาม และพ่อแม่ก็จะได้ทำความรู้จักความคิดของลูกด้วย

การอ่านหนังสือร่วมกันกับลูกไม่จำเป็นต้องอ่านด้วยกันจนจบเรื่อง เน้นการพูดคุยโต้ตอบมากกว่าการก้มหน้าก้มตาอ่าน อาจใช้เวลาเพียงสั้น ๆ ของแต่ละวัน แต่เป็นช่วงเวลาดี ๆ ที่พ่อแม่ทำร่วมกับลูก ได้พูดคุยกัน หัวเราะด้วยกัน ยิ้มให้กัน ถือเป็นการส่งเสริมทั้งพัฒนาการทางภาษา ฝึกสมอง ส่งเสริมพัฒนาการทางอารมณ์ สร้างความผูกพันความทรงจำที่ดีร่วมกันได้แล้ว

รายการอ้างอิง

Ezell, H. K., & Justice, L. M. (2005). Shared storybook reading: Building young children’s language and emergent literacy skills. Paul H. Brookes

Klass, P., Miller-Fitzwater, A., High, P. C., & Council On Early, C. (2024). Literacy Promotion: An Essential Component of Primary Care Pediatric Practice: Policy Statement. Pediatrics, 154(6), e2024069090. https://doi.org/10.1542/peds.2024-069090

Salley, B., Neal, C., McGovern, J., Fleming, K., & Daniels, D. (2022). An Exploration of Ready, Set, Share A Book! Intervention for Enhancing Parent Book Sharing with Infants and Toddlers. Early Childhood Education Journal, 52(1), 127–138. https://doi.org/10.1007/s10643-022-01412-4

Tanju Aslışen, E. H., & Hakkoymaz, S. (2023). Examining the Criteria for Preferring Illustrated Children’s Books by Parents with 0-3 Years-old Children. Theory and Practice in Child Development, 3(2), 71–97. https://doi.org/10.46303/tpicd.2023.13

Vogler-Elias, D. (2013). Shared Storybook Reading. In F. R. Volkmar (Ed.), Encyclopedia of Autism Spectrum Disorders (pp. 2850-2854). Springer New York. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-1698-3_507

บทความโดย

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พิมพ์จุฑา นิมมาภิรัตน์

อาจารย์ประจำแขนงวิชาจิตวิทยาพัฒนาการ และผู้อำนวยการศูนย์ Life Di (บริหาร)