ความหมายในชีวิต หมายถึง การรับรู้ของบุคคลถึงสิ่งที่ทำให้ตนดำรงอยู่ และทำให้มีกำลังใจในการดำรงชีวิตอยู่อย่างมั่นคงและมุ่งมั่นเมื่อเผชิญกับอุปสรรคหรือวิกฤตของชีวิต
นอกจากนี้ความหมายในชีวิตยังเชื่อมโยงบุคคลให้สัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมรอบตัว มีความมุ่งมั่นในการกระทำกิจกรรมต่าง ๆ ในชีวิต ผ่านสัมพันธภาพต่อผู้คนรอบข้างและผ่านทัศนะต่อชีวิตที่เข้มแข็งเพื่อให้ชีวิตดำรงอยู่ต่อไปได้
Frankl V. จิตแพทย์แนวอัตถิภาวนิยม ได้อธิบายว่าบุคคลค้นพบความหมายในชีวิตจากประสบการณ์แต่ละขณะ ในรูปแบบของคุณค่าต่าง ๆ 3 แนวทาง ดังนี้
- คุณค่าเชิงสร้างสรรค์ (Creative value) คือ การให้คุณค่าแก่การทำกิจกรรมต่าง ๆ ด้วยการพยายามทำให้สิ่งนั้นดีขึ้นอกว่าเดิม ทำหน้าที่ของตนอย่างกระตือรือร้น การสร้างสรรค์ผลงานที่มาจากความปรารถนาหรือความต้องการภายในของตนเอง คุณค่าด้านนี้เป็นคุณค่าที่บุคคลรับรู้จากการกระทำบางสิ่งอย่างตระหนักและทุ่มเท ถือได้ว่าเป็นความหมายที่บุคคลได้กระทำสิ่งต่าง ๆ ให้แก่ชีวิต
- คุณค่าเชิงประสบการณ์ (Experience value) คือ การให้คุณค่าแก่การดำรงชีวิตร่วมกับผู้อื่นและโลกรอบๆ ตัวในรูปของมนุษยสัมพันธ์ ในรูปความรู้สึกดื่มด่ำในคุณความดี ในรูปแบบความรู้สึกต่อตนเองในฐานะมนุษย์ผู้มีจิตใจสูง คุณค่าด้านนี้เป็นคุณค่าที่บุคคลได้รับจากการมีประสบการณ์บางอย่าง หรือประสบการณ์กับบางคน ในด้านความรัก ความดีความงดงาม หรือสัจธรรมต่างๆ ถือได้ว่าเป็นความหมายที่บุคคลได้รับจากการมีส่วนร่วมกับโลกรอบ ๆ ตัวบุคคลนั้น
- คุณค่าเชิงเจตคติ (Attitude value) คือ การให้คุณค่าเชิงเจตคติต่อโชคชะตา ต่อสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ในการดำรงชีวิต เช่น ความวิตกกังวล ความรู้สึกผิด ความตาย และต่อสภาพชีวิตที่ทุกข์ทรมาน เช่น ความเจ็บปวดที่รักษาไม่หาย คุณค่าเจตคติเป็นการเลือกท่าที ความนึกถึง และปฏิกิริยาของตนเอง ต่อสภาพชีวิตด้วยความรู้สึกมั่นคง อดทน และยืนหยัด คุณค่าด้านนี้เป็นสิ่งที่ทำให้บุคคลค้นพบความหมายในชีวิตที่ลึกซึ้ง และเป็นคุณค่าที่เกิดจากการที่บุคคลเผชิญกับสถานการณ์ที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ สถานการณ์ของความสิ้นหวัง มีความรู้สึกว่าตนเป็นเหยื่อหรือผู้ถูกกระทำแล้วบุคคลสามารถปรับเจตคติต่อชีวิตหรือค้นพบความหมายบางอย่าง ทำให้บุคคลก้าวพ้นจากสถานการณ์ที่หมดหวังได้ และสามารถเผชิญกับสถานการณ์นั้นด้วยเจตคติที่แสดงถึงการยอมรับและอยู่กับมันได้อย่างไม่แปลกแยก
จากแนวคิดนี้ ความหมายในชีวิตนั้นครอบคลุมทั้งการทำความเข้าใจสิ่งต่างๆ บนโลกและการรับรู้สิ่งต่าง ๆ ตามวิถีของตนเอง ซึ่งการรับรู้และเข้าใจนั้นได้มาจากการให้คุณค่าสิ่งต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็น กิจกรรมที่บุคคลได้ลงมือกระทำ การอยู่ร่วมกับคนอื่นบนโลก และเจตคติที่มีต่อโชคชะตาของตนเอง หรือกล่าวได้ว่า ความหมายในชีวิตเป็นการรับรู้หรือการตอบสนองของบุคคลในแต่ละขณะ แต่ละสถานการณ์ที่บุคคลประสบ เป็นสิ่งที่มีลักษณะเฉพาะตัว หรือเป็นการรับรู้ของบุคคลที่ไม่เหมือนกัน ดังนั้น ความหมายในชีวิตจึงเปลี่ยนแปลงได้ขึ้นกับสภาพแวดล้อม ไม่มีความหมายในชีวิตที่ดีที่สุดหรือที่เป็นสากล
ข้อมูลจาก
สุจิรา ประกอบสุข. (2561). ความสัมพันธ์ระหว่างลักษณะนิสัยแบบฟื้นคืนพลัง ความหมายในชีวิต และปัญหาทางจิตใจของนักเรียนทุนที่ศึกษาต่อต่างประเทศ [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2018.758
ชลพรรษ จรัญพงษ์. (2563). อิทธิพลของเจตคติต่อเงิน ความตึงเครียดทางการเงิน และความหมายในชีวิตที่มีต่อภาวะซึมเศร้าของคนทำงานที่มีหนี้สิน [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2020.680
