เมื่อสัตว์เลี้ยงหายไป: Ambiguous Loss

เคยสังเกตไหมครับว่า พวกเรามีค่าใช้จ่าย ทั้งค่ายา ค่าอาหารสำหรับสัตว์เลี้ยงมากน้อยแค่ไหนในแต่ละเดือน? จากคำศัพท์ยอดฮิตที่ว่า ทาสสุนัข และทาสแมว หลาย ๆ คนคงปฏิเสธไม่ได้ว่าการเลี้ยงสัตว์เลี้ยงในสังคมไทย รวมถึงสังคมในต่างประเทศ ได้รับความนิยมและมีจำนวนเพิ่มมากยิ่งขึ้น ซึ่งสะท้อนผ่านการสำรวจของธนาคารกสิกรไทยเกี่ยวกับการส่งออกธุรกิจอาหารสัตว์เลี้ยงที่พบว่ามีการเพิ่มขึ้นในแต่ละปี¹ แล้วอะไรคือเหตุผลที่ทำให้คนเรา ยินดีและเต็มใจที่จะรับเอาสัตว์เลี้ยงมาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิต ในงานเขียนพบว่ามีหลายแนวติดที่พยายามอธิบายถึงเหตุผลดังกล่าว ไม่ว่าจะเป็นสัญชาตญาณที่ติดตัวเรามาตั้งแต่เกิดทั้งวัยเด็กหรือผู้ใหญ่ที่อยากจะดูแลสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ดังนั้นสัตว์เลี้ยงจึงเป็นสิ่งหนึ่งที่ช่วยเติมเต็มความรู้สึกของการได้รักและปกป้องดูแล หรืออีกแนวคิดหนี่งที่ว่าสัตว์เลี้ยงมีส่วนสำคัญที่ช่วยลดความรู้สึกโดดเดี่ยวและความเหงา ที่เกิดขึ้นอย่างมากในยุคสมัยสังคมปัจจุบัน แต่ไม่ว่าจะด้วยคำอธิบายใดๆ ก็ตามอย่างคำที่ Aubrey Fine บอกไว้และผมเองก็เห็นด้วยว่า เมื่อมนุษย์เรามีความรักความผูกพันกับสัตว์เลี้ยง การจะบอกว่าเราคงจะไม่รู้สึกอะไรในวันที่พวกมันหายไปหรือจากไปนั้นคงเป็นสิ่งที่ไร้สาระอย่างมาก²

การสูญเสียสัตว์เลี้ยงที่เป็นเสมือนเพื่อนหรือสมาชิกในครอบครัว ความรู้สึกเศร้าโศกและเสียใจ (Grief) นั้นคงแทบจะไม่ต่างจากการสูญเสียคนสำคัญในชีวิต แต่การสูญเสียรูปแบบหนึ่งที่มักปรากฏกับการสูญเสียสัตว์เลี้ยง คือการสูญเสียที่กำกวม หรือคำภาษาอังกฤษว่า Ambiguous Loss สำหรับการสูญเสียประเภทนี้ Pauline Boss ให้ความหมายของการสูญเสียว่าเป็นสิ่งที่ไม่มีความชัดเจน และไม่มีจุดสิ้นสุดหรือบทสรุป โดยการสูญเสียที่กำกวมมีอยู่ด้วยกันสองประเภทคร่าว ๆ คือ การสูญเสียแบบกายอยู่แต่ใจไม่อยู่ มักจะเป็นการสูญเสียที่อาจไม่พบในสัตว์เลี้ยง แต่จะเป็นการสูญเสียของผู้ป่วยโรคสมองเสื่อม เนื่องจากผู้ป่วยนั้นยังมีชีวิตอยู่ แต่สิ่งที่หายไปคือ ความทรงจำ หรือความสามารถทางสติปัญญา เป็นต้น สำหรับการสูญเสียที่กำกวมอีกประเภทหนึ่งที่มักเกี่ยวข้องกับสัตว์เลี้ยงคือ แบบกายหายไปแต่ใจยังอยู่ หรือก็คือการที่สุนัขหรือแมวของเราหนีออกจากบ้าน โดนขโมย หรือพลัดหลงไป และเจ้าของนั้นยังหาตัวไม่เจอ การสูญเสียดังกล่าวจะไม่สามารถยืนยันได้ว่าสัตว์เลี้ยงของเรานั้นหายไปอยู่ที่ไหน และจะเป็นตายร้ายดีอย่างไรบ้าง3 ถ้าเรานึกถึงภาพยนตร์ดิสนีย์เรื่อง 101 Dalmatians หรือชื่อไทยว่าทรามวัยกับไอ้ด่าง เมื่อลูกสุนัขทั้งหมดถูกขโมยไป สิ่งที่เจ้าของสุนัขรู้สึกและต้องเผชิญก็คือความสูญเสียประเภทนี้

การสูญเสียที่กำกวม หาข้อสรุปที่ชัดเจนไม่ได้นั้นสามารถสร้างบาดแผลหรือความท้าทายที่อาจจะแตกต่างกับความโศกเศร้าจากการสูญเสียโดยทั่ว ๆ ไป นั่นก็คือการสร้างความรู้สึกที่ขัดแย้งหรือครึ่ง ๆ กลาง ๆ (Ambivalence) ระหว่างความหวังที่เราจะตามหาสัตว์เลี้ยงเจอหรือมันจะกลับบ้านในที่สุด กับความรู้สึกหมดหวังว่ามันจะไม่กลับมาอีกแล้ว ความหมดหวังก็อาจจะนำมาซึ่งความรู้สึกผิด ว่าเราถอดใจเร็วไปหรือเปล่า ตามมาด้วยความเศร้าหรือความโกรธ และความรู้สึกมักวนไปซ้ำแล้วซ้ำเล่า คำถามสำคัญคือเมื่อเกิดภาวะสูญเสียสัตว์เลี้ยงที่มันกำกวม เจ้าของจะมีวิธีการจัดการกับจิตใจอย่างไรนั้น Pauline Boss และ Janet Yeats³ รวมทั้ง Julie Austin⁴ ได้นำเสนอแนวทางซึ่งผู้เขียนได้หยิบยกบางประเด็นมาแลกเปลี่ยนให้ผู้อ่านฟัง ดังนี้

1. การทำให้ความรู้สึกครึ่ง ๆ กลาง ๆ นั้นเป็นเรื่องปกติ (Normalizing Ambivalence) หรือก็คือการที่เรามีความรู้สึกวนไปมา ทั้งหมดหวัง ยังมีหวัง มันเป็นเรื่องปกติของการสูญเสียที่มันกำกวม การที่เราสามารถระบุได้ว่าสิ่งที่เรากำลังเผชิญอยู่มันคืออะไร และยิ่งเราเห็นและรู้จักมัน จะเป็นก้าวสำคัญอันดับแรกในการรับมือกับการสูญเสียประเภทหนึ่งที่ท้าทายที่สุด สิ่งที่ไม่เอื้อคือการปฏิเสธหรือเพิกเฉยความรู้สึกที่มันปะทุ และสลับไปมาของมันมากกว่า
2. การอนุญาตให้ตัวเองตามหา และหยุดพัก (Set Boundaries around searching) การโพสต์ตามหาในโลกออนไลน์ หรือการตระเวนตามหาสัตว์เลี้ยงในสถานที่ต่าง ๆ อย่างไม่ลดละเพื่อให้ได้เจอหรือได้คำตอบที่ชัดเจนคงเป็นสิ่งหนึ่งที่เราจะทำสัตว์เลี้ยงอันเป็นที่รัก แต่มันคงแลกมาด้วยความรู้สึกเหนื่อยล้าทางอารมณ์ (Emotional Draining) ดังนั้นบทความจึงแนะนำให้ผู้เลี้ยงวางแผนว่า เราจะติดตามและตามหาสัตว์เลี้ยงนานแค่ไหน บ่อยหรือถี่แค่ไหน ซึ่งสำหรับผู้เขียนมองว่า ความตั้งใจและการตามหาของเจ้าของนั้นเป็นความรักและความทุ่มเทของเจ้าของ แต่ขอให้เจ้าของมีเวลาได้หยุดพักเพื่อจะได้มีแรงกายแรงใจในวันต่อ ๆ ไป
3. ในทางจิตวิทยา เรามักพูดถึงการปรับเปลี่ยนมุมองหรือความคิด สำหรับการสูญเสียที่กำกวมนั้นสิ่งต่าง ๆ จะหาความสมเหตุสมผลได้ยาก ทั้งกายอยู่หรือใจไม่อยู่ หรือกายไม่อยู่และไม่รู้ไปอยู่ที่ไหน ดังนั้นคำแนะนำที่ถูกพูดถึงคือการกลับมาพิจารณาชุดความคิดความเชื่อของเจ้าของว่า เราสามารถควบคุมทุกสิ่งทุกอย่างได้เสมอไปจริงหรือไม่ มีอะไรบ้างที่เราควบคุมได้ และอะไรที่ตัวเราเองอาจจะไม่สามารถควบคุมได้เลย
4. การมีกิจวัตรที่ระลึกถึงสัตว์เลี้ยง (Honour bond with rituals) การมีพื้นที่เล็ก ๆ มุมใดมุมหนึ่งของบ้าน ที่เป็นสิ่งของของสัตว์เลี้ยง เช่นปลอกคอ ของเล่น หรือภาพถ่าย มันเป็นการแสดงออกถึงความรัก ความผูกพันไม่ว่าสัตว์เลี้ยงนั้นจะอยู่ที่ใดก็ตาม การที่มุมตรงนี้ในห้องหรือบ้านจึงเป็นการทำให้ความรู้สึกเจ็บปวด ความเสียใจที่มักเป็นสิ่งนามธรรม ให้เป็นอนุสรณ์ของความรักที่เป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้น
5. การได้พูดคุยกับเพื่อน คนในครอบครัวที่เข้าใจก็เป็นอีกปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้เราอยู่กับความสูญเสียได้ดียิ่งขึ้น แต่หากว่าความเศร้าและเสียใจนั้นมีความรุนแรง หรือยาวนาน หรือการพูดคุยกับคนรอบข้างอาจพบเจอกับอุปสรรค การนัดหมายพูดคุยกับนักจิตวิทยาการปรึกษาและจิตบำบัด ก็เป็นอีกช่องทางหนึ่งที่เจ้าของสัตว์เลี้ยงสามารถทำได้
6. ผู้เขียนขอให้ข้อนี้เป็นข้อที่ผู้อ่านแต่ละคนได้ลองพิจารณาว่า เรามีวิธีการรับมือกับการสูญเสียอย่างไร เพราะแก่นสำคัญที่ต้องเน้นย้ำกับเจ้าของสัตว์เลี้ยงคือการสูญเสียไม่ว่าจะกำกวมหรือไม่กำกวม แต่ละคนมีเส้นทางในการเยียวยาและก้าวผ่านการสูญเสียที่แตกต่างไม่เหมือนกัน

สำหรับตัวผู้เขียนเองในฐานะทาสแมวคนหนึ่ง มองว่าการสูญเสียนั้น มันคงไม่สามารถหลีกหนีความเศร้าและเสียใจได้แต่ หวังว่าบทความนี้ จะมีส่วนช่วยให้เจ้าของสัตว์เลี้ยงทั้งหลาย ได้มีมุมมองหรือแง่คิดกลับไป มีการจัดใจให้อยู่กับความกำกวม ความหวัง และอารมณ์ต่างๆ ได้มากยิ่งขึ้นนะครับ

Reference

1. ศูนย์วิจัยกสิกรไทย. 2025. “ตลาดอาหารสัตว์เลี้ยงของไทยปี 2568 โตต่อเนื่องทั้งในประเทศและการส่งออกตามความนิยมมีสัตว์เลี้ยง.” Accessed September 10, 2025. https://www.kasikornresearch.com/th/analysis/k-social-media/Pages/Pet-Food-IAO123-Info-FB-17-03-25.aspx

2. Fine, Aubrey H. 2019. “The Eternal Bond: Understanding the Importance of the Human–Animal Bond and its Impact on Pet Loss.” In Pet loss, grief, and therapeutic interventions, pp. 5-18. Routledge.

3. Boss, Pauline, and Janet R. Yeats. 2014. “Ambiguous Loss: A Complicated Type of Grief when Loved Ones Disappear.” Bereavement Care 33, no. 2: 63-69.

4. Austin, Julie. 2025. “Ambiguous Grief: Coping When Your Pet Is Missing or Has Been Rehomed.” Accessed July 12, 2026. https://thepetlossdoctor.com/coping-when-your-pet-is-missing/

บทความโดย

อาจารย์ ดร.ภาณุ สหัสสานนท์

ผู้อำนวยการWellness Center และอาจารย์ประจำแขนงวิชาจิตวิทยาการปรึกษา