ความสัมพันธ์ทางเดียวผ่านสื่อ (Parasocial Relationships: PSR) คือ ความสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นฝ่ายเดียว โดยที่บุคคลนั้นจะพัฒนากับบุคคลสำคัญในสื่อ (เช่น ศิลปินดารา ตัวละคร) โดยบุคคลมีความรู้สึกใกล้ชิด มีความผูกพัน แม้ว่าจะไม่มีปฏิสัมพันธ์ซึ่งกันและกันหรือความสัมพันธ์เป็นส่วนตัว ซึ่งเกิดจากการเปิดรับเนื้อหาจากสื่อซ้ำ ๆ เช่น การดูรายการทีวี หรือการติดตามคนดังในสื่อสังคมออนไลน์
ความสัมพันธ์ทางเดียวผ่านสื่อสามารถมองได้ว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของการเชื่อมต่อกับสังคมที่บุคคลต้องการ ซึ่งส่งผลทางบวกในหลาย ๆ ด้าน เช่น ทำให้รู้สึกว่ามีเพื่อนหรือมีคนอยู่เคียงข้าง ได้รับการปลอบโยนหรือกำลังใจเมื่อรู้สึกเปล่าเปลี่ยว และบุคคลในสื่ออาจมีบทบาทด้านข้อมูลและการเรียนรู้ทางสังคมได้
ความสัมพันธ์ทางเดียวผ่านสื่อเกิดขึ้นได้กับสื่อและบุคคลหลายประเภท
การศึกษาความสัมพันธ์ทางเดียวผ่านสื่อ มีการศึกษาทั้งกับบุคคลจริง เช่น ผู้ประกาศข่าว นักร้อง นักแสดง ดีเจ นักกีฬา คนดัง ผู้มีอิทธิพลบนสื่อสังคมออนไลน์ และตัวละครสมมติ เช่น ซูเปอร์ฮีโร่ ตัวละครในภาพยนตร์/ซีรีส์/ซิทคอม ผ่านสื่อที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็น โทรทัศน์ วิทยุ นิตยสาร หนังสือหรือนิยาย การ์ตูน โฆษณา และสื่อสังคมออนไลน์
ผู้ชมที่มีความสัมพันธ์ทางเดียวผ่านสื่อจะพัฒนาโครงสร้างความรู้เกี่ยวกับบุคคลในสื่ออย่างซับซ้อน เกิดแรงดึงดูดทางสังคม และประสบกับอารมณ์ที่เข้มข้นได้ เช่น ความว่างเปล่าและความรู้สึกสูญเสียเมื่อบุคคลในสื่อหรือตัวละครที่ตนชื่นชอบไม่ได้ปรากฏอีกต่อไป ซึ่งอาจมีลักษณะคล้ายคลึงกับความรู้สึกจากการยุติความสัมพันธ์หรือการสูญเสียในชีวิตจริง
ประเภทของความสัมพันธ์ทางเดียวผ่านสื่อ
การศึกษาของ Tukachinsky (2010) เสนอว่าความสัมพันธ์ทางเดียวผ่านสื่อสามารถมีลักษณะของความสัมพันธ์หลายรูปแบบที่คล้ายคลึงกับความสัมพันธ์ในชีวิตจริง โดยงานนี้เสนอและศึกษาความสัมพันธ์ทางเดียวผ่านสื่อ 2 รูปแบบหลัก คือ แบบมิตรภาพ และแบบรักโรแมนติก
- Para-Friendships (PSF) คือมีลักษณะคล้ายกับความสัมพันธ์แบบเพื่อนสนิทหรือมิตรภาพในชีวิตจริง โดยผู้ชมรู้สึกว่าบุคคลในสื่อคนนั้นเป็นเหมือนเพื่อนร่วมทาง เป็นคนคุ้นเคย และรู้สึกสบายใจเมื่อได้เห็นหรือได้ใช้เวลาร่วมกับบุคคลในสื่อ (Familiarity & Companionship) มีความรู้สึกเชื่อใจ มองว่าบุคคลนั้นเป็นคนพึ่งพาได้ รู้สึกสนิทสนมในฐานะเพื่อนที่เข้าใจกัน สามารถเปิดเผยเรื่องส่วนตัวหรือขอคำแนะนำได้ (Trust & Personal Closeness) ในลักษณะเดียวกับการมีเพื่อนในชีวิตจริง
- Para-Romantic Love (PSL) คือมีลักษณะคล้ายกับความสัมพันธ์แบบคู่รักหรือการตกหลุมรัก โดยผู้ชมมีความรู้สึกหลงใหล เสน่หา หรือมีความรู้สึกเหมือนตกหลุมรักบุคคลในสื่อนั้นอย่างรุนแรง (Emotional & Passionate Attraction) มีความรู้สึกโหยหา อยากใกล้ชิด และมีการผูกมัดทางอารมณ์ในลักษณะของคนรัก (Longing & Romantic Attachment) นอกจากนี้ งานวิจัยอื่นที่ศึกษาต่อยังพบว่า ความสัมพันธ์แบบ PSL อาจเกี่ยวข้องกับความรู้สึกหึงหวงเมื่อเห็นบุคคลในสื่อคนนั้นแสดงความใกล้ชิดหรือมีข่าวคราวเชิงโรแมนติกกับคนอื่น (เช่น มีฉากจูบในละคร หรือประกาศว่ามีแฟนในชีวิตจริง) (Jealousy)
ข้อมูลจาก
กนกนันท์ เหลี่ยมไธสง. (2568). อิทธิพลของการรับรู้การสนับสนุนทางสังคมในความสัมพันธ์แบบทางเดียวผ่านสื่อและความสัมพันธ์แบบเผชิญหน้าที่มีต่อสุขภาวะทางจิตในผู้ใหญ่วัยเริ่มที่ชื่นชอบศิลปิน [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2025.100
Shin-Tae Kim, Natasha Nararidh & Raweena Pawa. (2016). The relationship between body dissatisfaction, self-esteem, thin media-ideal internalization, and parasocial relationships in Thai female undergraduates [Senior ProjectBachelor of Science, Chulalongkorn University]. Chulalongkorn University Intellectual Repository (CUIR). https://doi.org/10.58837/CHULA.SP.2016.17
Frampton, J. R., Fox, J., & Bennington, B. (2026). Jealousy, threat, and romantic rivals in parasocial romantic relationships. Psychology of Popular Media, 15(1), 22–29. https://doi.org/10.1037/ppm0000589
